Главная | Регистрация | Вход | RSSСуббота, 10.12.2016, 10:00

Учителя Алматы

Меню сайта
Категории раздела
Биология [28]
ИЗО [12]
Профессиональное обучение [6]
Внеклассное чтение [16]
География [22]
Духовные ценности [10]
Если хочешь быть здоров [48]
Информатика [58]
История [49]
Иностранный язык [99]
Книжная полка [49]
Компьютер-бум [10]
Казахский язык и литература [182]
Математика [85]
Мир науки [11]
Моя Родина - Казахстан [42]
Музыка [97]
Начальная школа [399]
Общество семи муз [12]
Психологический клуб [11]
Русский язык и литература [132]
Родительское собрание [11]
Творческая личность [20]
Технология [21]
Физика [20]
Химия [31]
Экологическое воспитание [13]
Самопознание [35]
Наш опрос
Считаете ли вы результаты ЕНТ справедливыми?
Всего ответов: 1522
Статистика

Онлайн всего: 4
Гостей: 4
Пользователей: 0

Каталог статей

Главная » Статьи » Мастерская учителя » Казахский язык и литература

Макжан

№ 2, 2008 г. Ќазаќ єдебиетініњ ХХ ѓасыр басындаѓы жарќын ж±лдыздарыныњ бірі – Маѓжан Ж±мабаев. ¤мірі мен µлењі бір кезде ањызѓа айналѓан аќынныњ аты соњѓы жарты ѓасырдан артыќ уаќыт бойы айтылмайтын болѓан. Аќынныњ кітаптары тиым салу салдарынан сарѓайып, тозып, жыртылып, жоѓалып жатты. Аќты ќара, ќараны аќ деп т‰сіндірген зорлыќ-зомбылыќ дєуірініњ ќ±рбаны болѓан аќын таѓдыры аянышты.

Маѓжан Ж±мабаев кім, ќандай аќын?

¤зініњ «Мен кім?» деген µлењінде мынадай жолдарды ±шыратамыз:

                Жалынмын мен, келме жаќын, жанарсыњ,

                Т±лпармын мен, шањыма ермей ќаларсыњ.

                К‰л болсын кµк, жемірілсін жер, уайым жоќ,                

                Кµз ќырымен к‰ліп ќана ќарармын.

                               

                Мен µлмеймін, менікі де µлмейді,

                Надан адам µлім жоѓын білмейді.

                ¤зім – патша, µзім – ќазы, µзім – би,

                Ќандай ессіз не ќылдыњ деп тергейді?

Осы бір асќаќ шумаќтардан аќынныњ µз к‰шіне, µз талантына, µмір таѓдырына кєміл сенгенін байќаймыз. Маѓжан аќын бар µмірін, білгенін туѓан халќына, еліне арнаѓан.

Маѓжан µз тегін де, µз жерін де мадаќтаумен µткен, µмірдегі азаматтыќ орнын аќтауѓа ±мтылѓан, µлењ сµздіњ асыл маржанын тµгілткен, с±лу жырымен оќырманын егілткен, µне бойы ќапаста, ќайѓы мен ќасіретте µмір кешіп, аќырында м‰лт кеткен, µзі айтатындай, соры арылмаѓан халќыныњ зарлы перзенті.

Маѓжан Ж±мабаев µлењдерін бастыру, оќу тоќырау заманында м‰мкін болмады. Енді жарты ѓасырдан аса уаќыт µткенде ѓана, аты ањызѓа айналѓан аќынныњ шыѓармалары халќына ќайта оралды.

Ж±мабаев Маѓжан Бекен±лы 1893 жылы б±рынѓы Аќмола губерниясыныњ Аќмола уезіндегі Полуденовский болысында (ќазіргі Солт‰стік Ќазаќстан облысы Булаев ауданы) д‰ниеге келген. Єкесі Бекен (Бекмаѓанбет) орта дєулетті, µзініњ єділдігімен, адамгершілікті парасатымен ел арасында беделі жоѓары адам болѓан. Соѓан орай оны бір сайлауда болыс етіп сайлаѓан кµрінеді.

Ауыл м±ѓалімінен хат танып, сауат ашќан Маѓжан 1905 жылы Ќызылжардаѓы медресеге оќуѓа т‰сіп, оны жаќсы ‰лгіріммен аяќтайды. Біраќ б±л оќу білсем, кµрсем деп ілгері ±мтылѓан жас талапты онша ќанаѓаттандырмайды. Ол оќу іздеп енді Уфаѓа аттанады. Сонда µзініњ білім беру дєрежесінен Жоѓары діни оќу орнымен пара-пар Медресе-Ѓалияѓа оќуѓа т‰седі. Медреседе оќып ж‰ргенде, осында оќытушы болып істейтін татардыњ белгілі жазушысы Ѓалымжан Ибрагимовтыњ назарына ілігеді. Болашаќ аќынныњ зор дарынын таныѓан Ѓалымжан Маѓжанды ќамќорлыѓына алып, оѓан кµп жєрдем кµрсетеді. Соныњ кµмегімен Ќазан ќаласында Маѓжанныњ «Шолпан» атты т±њѓыш жинаѓы жарыќ кµреді, соныњ аќыл-кењесімен Омбыдаѓы м±ѓалімдер семинариясына т‰седі.

1916 жылы Омбыныњ м±ѓалімдер даярлайтын семинариясын ойдаѓыдай бітіріп, туѓан µлкесіне оралады. Ќазаќ даласында «Алаш» партиясын ќ±руѓа ќатысып, чех кµтерілісін бастан кешеді: кейін Аќмола губерниялыќ «Бостандыќ туы» газетінде істейді.

Жиырмасыншы жылдардыњ бірінші жартысында М.Ж±мабаев Ташкентте шыѓармашылыќ µнімді ењбекпен ш±ѓылданады. Сонда шыѓатын «Шолпан», «Сана» журналдарында «Аќжол» газетінде ќызмет атќарып, біраз д‰ниелерін жарыќќа шыѓарады. Дєл осы кезде ќалыњ ќауымѓа таныс поэмасы «Батыр Баянды» жазды.

1923 – 1927 жылдары Мєскеуде Жоѓары єдебиет – кµркемµнер институтында оќыды. Ол кезде институтты В.Брюсов басќаратын еді. Б±л жылдары ол орыс єдебиетін, батыс Европа єдебиетін терењ зерттеп оќиды. Орыс мєдениеті ќайраткерлерімен жете танысып, кµпшілігімен достыќ ќарым-ќатынаста болады.

Маѓжан Ж±мабаев - µз орнын µмірден ‰немі іздеумен µткен, бар білген-т‰йгенін соѓан сарп еткен суреткер. Оныњ шыѓармашылыѓыныњ бірќырында, яѓни таразы басыныњ бір жаѓында – м±њлы толѓаныс, µкіну жєне ќайѓы-ќасірет, к‰йініш жатса, таразыныњ екінші басында – романтикалыќ µршілдік, махаббат, с‰йініш, арман, маќсат, ‰міт жатады.

Маѓжан Ж±мабаев µлењдерін оќи отырып, µзі кµп айтатын, тылсым буѓандай єсерге енесіњ, тањ ќаларлыќ к‰й кешесіњ, ойлар мен толѓамдардыњ терењ т±њѓиыѓына с‰њгіп, єсем суреттер д‰ниесіне кіресіњ. Не суыќ, не жылы, єлде жарыќ, єлде кµмескі сезімнен хабар беретін алуан бояудыњ сырларына ќаныѓып, аќынныњ ќ±діретті шеберлігін танисыњ.

Аќын єрт‰рлі аѓымдарѓа еліктеп, µлењдер жазумен ќатар, аударма ісімен де айналысќан. М.Ж±мабаев оќыѓан, µзі ќаныќ болѓан есімдер ішінен Гете, Гейне, Шиллер, Байрон, Пушкин, Лермонтов, Фет, Гоголь, Крылов, Короленко, Мамин-Сибиряк, Бальмонт, Есенин, єсіресе Блок кµп аталады.

Маѓжан Ж±мабаев кµлемді поэмалар жазуда аса µнімді ењбек еткен. Оныњ µте-мµте белгілі поэмасы «Батыр Баян». Сондай-аќ «Ертегі», «Ќорќыт», «Ж‰сіпхан», «Тоќсанныњ тобы» сияќты поэмалары кезінде баспа ж‰зін кµрген.

Аллегориялыќ сипатта жазѓан, 1926 жылы жарыќ кµрген «Ертегі» поэмасы аса ќызѓылыќты. Поэма сюжеті шын мєнісінде ертегіге ±ќсайды. Єњгіме тµркіні мысыќтар мен тышќандар арасындаѓы жанжал соѓыс. Оќиѓа Шыѓыста, к‰н ш±ѓылалы елде, бау-баќшалы мекенде µтеді. Ж‰зім шарабын ішіп масаураѓан тышќан дањѓазаланып, мысыќты тілдеп-сµгуге кµшеді, оны естіп ќалып, ашу ќысќан мысыќ єлгі сорлыны ап деп, жеп ќояды. Б±дан єрі мысыќ пен тышќан арасындаѓы µткен бірнеше соќтыѓыстар суреттеледі. Аќырында тышќан атаулы кµптігін жасап, мысыќты жењілуге мєжб‰р етеді, мысыќ патшасын ќуып, µз патшасын да таќтан т‰сіреді. Біраќ б±л поэма М.Ж±мабаевтыњ басына бєле боп жабысты. Осы шыѓармасы ‰шін оѓан ќатал, саяси кінє таѓылды. Б±л жерде аќын орыс патшасын, Гапон попты, 1905 жылѓы революцияны, ж±мысшылар мен шаруаларды, тіпті большевиктер мен эсерлерді мегзеп, суреттеп отыр деген сораќы айыптар ќойылды. Маѓжан кµрген ќуѓынныњ басы осы болды.

Білімі толысып, тєжірибесі молайып, кемелді шаѓына бет алѓан тарпањ дарынныњ таѓдырына т±тќиылдан келіп араласќан Ќызыл империяныњ ќызылкµз жендеттері оныњ жолын кесіп, т‰рмеге ќамайды. Сµйтіп 1929 жылдан бастап аќын ќуѓын-с‰ргінге ±шырайды. Єуелі жалѓан жабылѓан жаламен он жылѓа сотталады. Одан М.Горький мен оныњ єйелі Е.Пешкованыњ араласуымен, 1936 жылы босатылады да, бір жылдан кейін «Халыќ жауы» деп ќайта сотталып, келесі жылы наурыз айында ату жазасына кесіледі.

Дайындаѓан Кенесары Т.

Категория: Казахский язык и литература | Добавил: teacher-almaty (26.09.2008)
Просмотров: 2453 | Рейтинг: 0.0/0
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Вход на сайт
Поиск
Друзья сайта

Академия сказочных наук

  • Театр.kz


  • Copyright "Школа" Интернет-портал "Детство-kz"© 2016
    Сайт управляется системой uCoz